ساکنان قدیم از دخمه کوه ها و غار های طبیعی برای ساخت یک پناهگاه طبیعی برای در امان ماندن از گزند طبیعت، درندگان و بعضا جنگ ها استفاده می نموده اند . در بین مکانهای طبیعی ، غارهایی که از امنیت بیشتری برخوردار بوده و امکان نفوذ دشمن به آن کمتر وجود داشته است بیشتر مورد توجه ساکنان منطقه قرار داشته .غار قلعه اُل نراق نمونه کاملی از این دست اماکن طبیعت ساز است واقع دراستان مرکزی که به لحاظ قرار گرفتن در سخره های سترگ کوه اُل و فراهم بودن برخی شرایط درونی ،محیطی امن و مناسب برای پناهگاه در مواقع خطر به حساب می آمده است .اگر متوسط ارتفاع کوه ال را ۱۰۰۰ متر تخمین بزنیم دهانه غار در ارتفاع ۷۰۰ متری از زمین دقیقا بالای سر مزرعه شریف آباد در سخره ها و در ظلع شمالی نراق واقع می باشد .

نام این غار که بیشتر در فرهنگ عامه از آن به قلعه اُل نام می برند از اسم کوهی که در آن واقع گردیده اخذ شده است . آل در فرهنگ لغت به آشیانه عقاب و در زبان ترکی به جن می گویند و در باورهای مردم نراق قلعه اُل به قلعه جنیان هم معروف می باشد و حکایت ها و افسانه های مختلفی هم از حضور جنیان در این قلعه وجود دارد . با توجه به آهکی بودن کوه اُل این غار بر اثر فعالیت های طبیعی ناشی از فعل و انفعالات شیمیایی در طول قرن ها به وجود آمده است ودر کمتر جایی از آن مناطق دست ساز انسان به چشم می خورد . ورودی غار به لحاظ شیب تند و تردد زیاد سخره سنگی بسیار سیقلی دارد که مجبور شده اند در آن جای پای انسان را در سنک حک نمایند تا امکان ورود فراهم گردد . دقیقا در جلو دهانه ورودی غار حوض آبی به ابعاد تقریبی ۲×۲ متر به ارتفاع ۵/۲ متر با مصالح سنگ و ساروج وجود دارد که متاسفانه در این سالها سارقان و حفاران غیر مجاز قسمت زیادی از آن را تخریب نموده اند.

دقیقا در جلو دهانه ورودی غار حوض آبی به ابعاد تقریبی ۲×۲ متر به ارتفاع ۵/۲ متر با مصالح سنگ و ساروج وجود دارد که متاسفانه در این سالها سارقان و حفاران غیر مجاز قسمت زیادی از آن را تخریب نموده اند. در ظلع شرقی غار بخشی وجود دارد که آب از سقف تا اواخر بهار به صورت قطره ای می چکد و به احتمال زیاد این آب به درون حوض ورودی هدایت می شده است . در درون غار آثار زیادی از حفاری های غیر قانونی به چشم می خورد و در جای جای آن می توان سفال های شکسته شده را به وضوح دید . طبق بررسی های بعمل آمده در درون غار ساخت و سازهایی هم وجود داشته است که به مرور زمان تخریب و در زیر انبوهی از خاک مدفون شده است . پائین بودن رطوبت وعدم تابش نور موجب گردیده این غار اشیاء درون خود را به خوبی محافظت کند و چنانچه میراث فرهنگی دست به کاوش این قلعه و دژ تاریخی بزند مطمئنا بخشی از تاریخ ایران و نراق را از دل این قلعه طبیعی استخراج خواهد کرد .

یکی از مهمترین ویژگی های این قلعه و دژ طبیعی داشتن تنها یک راه ورودی صعب العبور است که با توجه به شواهدی که در دامنه کوه ال وجود دارد ساکنان قدیم راه دسترسی به این قلعه احداث و چنانچه به هر دلیل احساس نا امنی می نموده اند این راه های دست ساز را تخریب و در دهانه غار به دفاع از خود می پرداخته اند و این ویژگی طبیعی قعله اُل را تسخیر ناشدنی می نموده است . در بین فرهنگ و تاریخ شفاهی مردم این باور وجود دارد از این قلعه به پشت کوه ال راهی مخفی وجود داشته که چنانچه دژ سقوط کند بتوانند خود رابه جاسب رسانده و از مهلکه بگریزند . اهمیت این قلعه تا جایی است که نویسنده کتاب تاریخ قم در قرن چهارم هجری قلعه ال را یکی از قلعه های مهم حدود قم ذکر کرده است . و بخشی از تاریخ نراق در این کتاب ارزشمند نهفته است .

فروشگاه اینترنتی سیتی مهر شما را به دیدن این مکان زیبا دعوت می‌کند.