مسجد جامع افین با بنایی ماندگار و طراحی و معماری دیدنی، از دوران سلجوقی به یادگار مانده است. امروزه این مسجد شامل بنایی نیمه‌مخروب می‌شود که تنها دیواره‌ها و گلدسته‌های اطراف ایوان آن باقی مانده‌اند. عده‌ای بر این باور هستند که اصل بنا مربوط به سده سوم تا چهارم هجری قمری است. این مسجد را به سبک آذری ساخته‌اند و آجرکاری و گچکاری‌هایی تماشایی دارد. مانند مسجد جامع قاین، این مسجد نیز دارای یک ایوان اصلی و بزرگ در وسط و دو شبستان در اطراف ایوان‌ها است. طول گلدسته‌ها به ۱۵ متر می‌رسید که در حال حاضر ۱۲ متر آن باقی مانده است. در میان گلدسته‌ها راهرویی پله‌ای شکلی وجود دارد که با استفاده از آن می‌توان به طبقات بالایی مسجد رفت. نمازخانه و محل عبادت زنان و مردان جدا از هم بودند و تعداد ۱۵ رواق در اطراف صحن قرار داشتند. منبر این مسجد از سنگ و گل ساخته شده است و بر روی آن گچکاری و همچنین آیات قرآنی دیده می‌شود.  این اثر ارزشمند در تاریخ ۱۷ آذر ۱۳۷۷ با شماره‌ی ثبت ۲۱۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

در کشورهای مختلف عبادتگاه‌ها می‌توانند جدا از نقش اصلی خود، از نظر معماری و تاریخ جذابیت زیادی داشته باشند. چراکه از دیرباز عبادتگاه‌ها ازجمله مکان‌های موردتوجه عموم مردم بوده و حکومت‌ها در هر دوره‌ زمانی فرهنگ و هنر زمان خویش را در ساخت این بناها نشان می‌دادند. در کشور ما نیز پس از شکل‌گیری حکومت اسلامی مساجد بسیاری ساخته شد. برخی از آن‌ها مانند مسجد جامع یزد، مسجد کبود و مسجد نصیرالملک در سطح جهان شناخته شده‌اند و سالانه گردشگران زیادی را به‌خود جذب می‌کنند. برخی نیز مانند مسجد جامع قائن در آثار ملی به‌ثبت رسیده و تحت‌نظر میراث فرهنگی کشورمان هستند. بنابراین اهمیت بررسی و حفاظت از مسجدها با پیشینه تاریخی بالا در کشورمان مشهود است. 

مسجد جامع افین

پیش از هرچیز روستای تاریخی و گردشگری افین در شهرستان زیرکوه و ۸۵ کیلومتری شرق قائن واقع شده است. این روستا اقلیم، فرهنگ و آثار تاریخی متعددی دارد که هریک به‌گونه‌ای موردتوجه صنعت توریسم قرار می‌گیرد.

مسجد جامع افین بنایی با معماری زیبا و به‌سبک آذری‌ محسوب می‌شود که از دوران سلجوقی به‌یادگار مانده‌ است. عده‌ای بر این باور هستند که اصل بنا به سده سوم تا چهارم هجری قمری تعلق دارد. در دوره‌های بعدی قسمت‌هایی به آن اضافه یا بخش‌هایی از آن مرمت و بازسازی شده‌اند.

ساختمان

امروزه بنای مسجد که در بخش میانی روستا واقع شده شامل ایوان اصلی، شبستان‌های غربی و شرقی، گنبدخانه، دیواره‌ها و گل‌دسته‌هایی است که اطراف تک ایوان قرار گرفته‌اند. قرارگیری دو شبستان دو طرف ایوان این مسجد، آن را به مسجد جامع قائن شبیه می‌کند. ایوان اصلی معماری دقیق و هنرمندانه‌ای دارد.

دورتادور آن کتیبه‌ای از سوره «نون و القلم» به‌خط ثلث نوشته شده و نام بانی و معمار مسجد، استاد فخرالدین قائنی بالای محراب مشهود است. ایوان اصلی در اثر زلزله سال ۱۳۶۷ تخریب شد؛ اما میراث فرهنگی آن را بازسازی و مرمت کرد.