در تاریخ کرمان اشاره‌ای به تعمیر بند کریت شده است: ملک قاورد پس از رفتن برادر (آلب ارسلان) سفری به بلوچستان و جیرفت نمود ، براین بلاد امیر و نواب معین نمود و بند طبس را تعمیر کرد و …

اگر چنین باشد بند کریت در اواسط قرن پنجم قمری تعمیر شده است و این نشان می‌دهد که زمان ایجاد این سد پیش از قرن پنج بوده یعنی عمر سد بیش از ۱۰۰۰ سال است.

از طرفی پروفسور هانری گویلو که ۳۰ سال روی قنات‌های ایران تحقیق کرده است، ساخت این سد را به دوران مغول نسبت داده است.

«دکتر یعقوب دانش‌دوست» هم در مورد قدمت سد می‌گوید سد کریت بسیار قدیمی است و عده ای می گویند که در دوران پیش از اسلام و توسط زرتشتی‌ها ساخته شده است. من در این خصوص تحقیقاتی داشته‌ام که در کتابم منتشرشده و با مطالعه بقایای به جای مانده از نوع ساخت و نحوه معماری نشان می‌دهد که این سد متعلق به ۷۰۰ سال پیش است.

به طور کلی با توجه به تنوع مصالح به کار رفته و ساختار کلی بنا که در مرحله تعمیر بر روی آن انجام گرفته، می‌توان استنباط کرد که بند کریت متعلق به چند دوره زمانی مختلف است.

تابلو سد بتنی کریت (کوریت) در جلو سد ساخته شده که در شکاف صعب العبورآن نقوش کم رنگ بز کوهی قابل مشاهده است. در عمق دره و حفره سد سه نقش بزکوهی که رنگ آن ها بسیار کم رنگ شده است در ارتفاع حدود سه متری از سطح گذر آب دره نمایان است.

نقش بزکوهی در ماقبل تاریخ و دوره های تاریخی، نمادی از فرشته درخواست آب، زایندگی و فراوانی نعمت بوده است، به همین خاطر آن‌ها را حک کرده‌اند تا با کمک این فرشته‌ها، آب همیشه جاری باشد و هیچ وقت کم نشود.

مقاومت سد در برابر سیل و زلزله

زلزله سال ۱۳۵۷ طبس با شدت ۷٫۷ ریشتر و حداکثر شتاب ۰٫۷۵ گرم نیز موجب خسارات جدی به سدی که ضخامت تاج سد آن بسیار کم (۱٫۲ متر) است، نشد. سد کریت در ۲۰ اسفندماه سال ۱۳۷۹ به شماره ۳۵۲۳ در لیست آثار باستانی ایران و در تاریخ ۲۵ اسفند همان سال به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. از آنجا که مدیریت منابع آبی با آثار ملی همخوانی ندارد، بهره‌برداری از این سد نیز متوقف شد.

«علی شریعتی‌منش» معاون میراث فرهنگی خراسان جنوبی، سد کریت شهرستان طبس را الگویی برای سد‌سازی دنیا معرفی می‌کند و رئیس اسبق کمیته بین‌المللی سدهای بزرگ، سد کریت را از شگفت‌آورترین دستاوردهای بشر در مهندسی سد در قرون وسطی نامیده است.

بدیهی است که این سد حاصل کار گروهی بسیار هماهنگی بوده است. این واقعیت که اهالی دهکده کریت در آن واحد نقش کارفرما، مشاور، پیمانکار، بهره‌بردار و کاربر را ایفا کرده‌اند، تکیه بر تیم تخصصی چند رشته‌ای در مهندسی ارزش را تداعی می‌کند. احداث سد بر روی طاق برای حذف تونل انحراف حتی در قرن بیستم، یک نوآوری و روش ابتکاری و خلاقانه است. همچنین به کار‌گیری برج آبگیر برای کاهش سرعت آب، استفاده از گزینه مقاوم در برابر سیلاب نمونه‌های عالی خلاقیت محسوب می‌شوند. در سد کریت هزینه‌های سیستم انحراف، سیستم تخلیه سیلاب و پرده آب‌بند به صفر کاهش داده شده است. ابعاد سازه‌ای نیز در حداقل ممکن انتخاب شده‌اند. علاوه بر این با احداث مرحله‌ای این هزینه‌ها در طول عمر سد پخش شدند. بنابراین هزینه‌های غیر ضروری در این طرح به حداقل کاهش یافته است.

افزایش عمر مفید سد به وسیله آبشستگی رسوب و احداث مرحله‌ای به وضوح نشان‌دهنده ژرف‌بینی سازندگان سد در مورد هزینه‌های طول عمر است. تنها در قرن ۱۹ میلادی بود که مهندسین متوجه شدند که توزیع فشار آب بر سدها به صورت مثلثی است. این واقعیت به وضوح نشان می‌دهد که احداث سدهای قدیمی و بخصوص سدهای بلند نیاز به اراده، تفکر و تلاش سترگی داشته است.

برای مثال تخریب سد کفرا در مصر در ۴۶۰۰ سال پیش آنچنان برای سدسازان مصری تلخ بود که تا ۸۰۰ سال بعد سد دیگری در مصر احداث نشد. برای مقایسه، این دوره مصادف با زمان احداث بسیاری از اهرام مصر است که از عجایب هفت‌گانه محسوب می‌شوند. به علت نیاز مبرم به آب و با توجه به فنون ابتدایی ۷۰۰ سال قبل، سازندگان ژرف بین و دورنگر سد کریت مجبور بودند به منظور دستیابی به یکی از بزرگترین و عجیب‌ترین دستاوردهای بشر در سدسازی، بر خلاقیت، اراده و شجاعت خود اتکا کنند. موفقیت آنان نه تنها می‌تواند الهام‌بخش و راهنمای بسیاری از مهندسین آب باشد بلکه به وضوح نشان می‌دهد که جامع‌نگری، خلاقیت و نزدیکی با طبیعت جزو لاینفک مهندسی موفق سد است.

راه‌های دسترسی به سد کریت

سد کریت در رشته کوه شتری جنوب شرقی طبس قرار دارد. پس از طی مسافت ۳۰ کیلومتر از طبس به طرف دیهوک به سه راهی روستای تاریخی چیروک می‌رسید و پس عبور از گردنه به طول ۸ کیلومتر به سد تاریخی کریت می‌رسید