همه ی آنچه در شهر تاریخی یزد می بینید به بناهای تاریخی آن ختم نمی شود. آنچه که این شهر را نسبت به بسیاری از شهرهای ایران متمایز کرده، بافت سنتی آن است که هر کسی را به قدم زدن و تماشای گوشه گوشه ی آن وا می دارد.  در این شهر کافیست تا در زیر ساباط ها قرار بگیرید تا نسیم خنکی را در گرمای طاقت فرسای تابستان لمس کنید. نسیمی که بدون استفاده از هیچ گونه انرژی و تنها در اثر هوش و هنر معماران در خانه هایی در میان اقلیم کویری جریان پیدا می کند. تعداد بادگیرهای یزد به حدی زیاد است که نامش را شهر بادگیرها گذاشته اند. از بادگیرها که بگذریم به کوچه هایی می رسیم که سقفی بر فراز خود دارند تا ساکنان و میهمانان شهر را از گزند بارقه های سوزان خورشید کویر در امان دارند. گاه در گوشه و کنار این ساباط ها سکوهایی برای استراحت وجود دارد تا رهگذران برای لحظه ای بر روی آن بنشینند و خستگی را از تن به در کنند.

ویژگی های ساباط های یزد

یکی از ویژگیهای بارز شهرسازی محله های قدیم یزد، کوچه ها و گذرهای سرپوشیده آن هستند که به آنها “ساباط” گفته می شود. هدف از طراحی و اجرای ساباط این است که انسان گرمازده کویر را دمی در زیر سایه خود، از تابش خورشید در امان نگهدارد. ساباط در لغت به معنای راهرو، دالان و سقفی است که بر روی کوچه ها و معابر ساخته می شود. معماران یزدی نه تنها تمام جوانب را در ساخت داخل خانه مد نظر داشته اند، بلکه در ساخت کوچه هم با توجه به نیازها و شرایط اقلیمی و فرهنگی مردم منطقه، ویژگیهای ارزنده و جالب توجهی را در نظر داشته اند. یکی از خصوصیات بارز محله های قدیمی در استان یزد، کوچه ها و گذرگاههای سرپوشیده ی آن به نام «ساباط» است.

ساباط‌ها (سابات) از ویژگی‌های معماری زیست بوم‌های گرمسیر و کویری هستند. یکی از کارکردهای ساباط پدید آوردن سایه و جایگاهی خنک برای رهرگذران است.این سازه به سبب نیمه پوشیده بودن در تابستان به پدید آمدن کوران هوا می‌انجامد که هوای درون ساباط را از بیرون آن خنکتر می کند. همین نیمه پوشیده بودن در زمستان به گرمتر شدن هوای درون ساباط از بیرون آن می انجامد. ساباط ها همچنین مایه یکپارچگی و استواری خانه‌های کنارشان هستند و به آنها در پایداری در برابر نیروهای پدید آمده از فشار سازه کمک می‌کنند. در برخی از کوچه های بن بست که دارای ساباط است، در قسمت ورودی کوچه دری محکم گذاشته می شده است که به این گونه فضاها که برای افزایش امنیت ساکنان کوچه مؤثر بوده «دربند» می گویند. در هر دربند چند خانوار زندگی می کردند.

چگونگی استقرار ساباط

نحوه استقرار ساباط ها به گونه ای است که انسان پیاده در مسیر حرکت خود در یک توالی مناسب در فضای سایه قرار می گیرد. در خیلی از ساباط ها ورودی چند خانه مجتمع شده است که از نظر افزایش حس همسایگی و همبستگی محله ای حائز اهمیت است. ساباط وسیله ای در تقابل با وزش بادهای موسمی نیز هست. معمولا پشت بام ساباط ها مورد استفاده واحدهای همجوار قرار می گیرد که در برخی از آنها به صورت اتاقی مشرف به کوچه جلوه گر می شود. ساباط های جزء زیباترین سایه بان های قدیمی کوچه های شهر یزد میباشد.

فروشگاه اینترنتی سی تی مهر شما را به دیدن این معماری زیبا و دیدنی دعوت میکند.