وقتی محمدحسین خان از مرو به دربار پناهنده شد، هیچ‌وقت فکر نمی‌کرد مدرسه‌اش مرکز معنوی انقلاب مشروطه در تهران شود. مدرسه‌ی مروی یا مدرسه‌ی فخریه در سال ۱۱۹۵ هجری شمسی در خیابان ناصرخسرو، کوچه‌ی مقابل شمس‌العماره بنا شد. این مدرسه در کنار مسجدی به همین نام و بازارچه‌ی پیوسته به آن از یادگارهای حاج محمد حسین خان، پسر بیرامعلی خان، است. محمدحسین خان، معروف به خان مروی، از بزرگان طایفه‌ی قاجار بود. آن‌ها به طور موروثی حاکم مرو، در ترکمنستان کنونی، بودند و به همین دلیل لقب مروی به آنان اطلاق می‌شد. وقتی حاکم بخارا به مرو حمله کرد، حاج محمدحسین خان و خانواده‌اش اسیر شدند.

مجموعه ارگ تهران که یادآور گذشته و تاریخ شهر تهران است در محدوده ای واقع شده بوده که از جنوب به خیابان پانزده خرداد کنونی، از شمال به میدان توپخانه یا میدان امام (ره)، خیابان سپه یا خیابان باغشاه قدیم، از شرق به خیابان ناصر خسرو و از غرب به خیابان خیام منتهی می شده است. وسعت محدوده مجموعه ارگ تهران حدود ۴۵ هکتار است. این محدوده قسمتی از حافظه تاریخ گذشته تهران است که بناهای تاریخی و تاریخ ساز متعددی را در دل خود جای داده که از آن جمله نخستین مدرسه علوم جدید یا دارالفنون، نخستین پارک عمومی تهران، بنای تاریخی شمس‌العماره و چند بنای دیگر است. این یادگار تاریخی شهر تهران در فهرست آثار تاریخی ایران به عنوان ده هزارمین اثر به ثبت رسیده است.

کوه نقارخانه یا کوه طبرک نام کوهی است در ری که در آن آثار باستانی فراوان وجود دارد. برج نقاره‌خانه در ناحیه شمالی امین آباد شهر ری و بر بالای کوه ری قرار دارد. به گفته برخی منابع این برج آجری که ارتفاع آن به سه متر می‌رسد، در حدود ۱۰۰۰ سال پیش به دست شخصی به نام «بزرگ امید» جهت استفاده شخصی ساخته شد. به گفته برخی پژوهشگران ممکن است این مکان مقبره یکی از شاهان سلجوقی باشد.

کاخ گلستان با قدمتی بالغ بر ۴۴۰ سال یکی از منحصر به فردترین مجموعه‌های تاریخی ایران می‌باشد. اطلاق نام گلستان به این مجموعه ریشه در بنیان تالاری بنام «گلستان» که از بناهای عهد آقا محمد خان قاجار بوده و در سال ۱۲۱۶ ه‍.ق و در عهد فتحعلی شاه قاجار به پایان می‌رسد دارد.

صاحبقرانیه در باغ زیبای نیاوران هر چند، که نمای بیرونی باشکوهی ندارد، اما درونش سرشار از ذوق و ظرافت شرقی است. نگاره‌های چشم‌نواز در ترکیبی دلنشین با تزیینات معماری ایرانی، این کاخ را به فضای نقاشی‌های خیال‌انگیز نزدیک کرده است. آینه‌کارهای ظریف با گچ‌بری‌های هنرمندانه به عظمت این بنا افزوده است.

کاخ سرخه حصار یا عمارت قصر یاقوت یا کاخ یاقوت در شرق تهران در منطقه سرخه حصار و درون پهنه کنونی بیمارستان شهید لواسانی جای دارد. کاخ یاقوت مربوط به دوره قاجار و دوره پادشاهی ناصرالدین‌شاه است که در سی و نهمین سال پادشاهی او در سال ۱۲۶۲ خورشیدی ساخته شد. این قصر از بخش‌های قصر بیرونی و حرمخانه سلطنتی تشکیل شده بود. کاخ یاقوت شامل ۲ دستگاه عمارت به نام کوشک بیرونی و حرم خانه بود و در مجموع در حدود ۲۰۰ اتاق داشت. عمارت قصر یاقوت در دوره قاجار دچار آتش ‌سوزی شد و دوباره بازسازی شد.

قلعهٔ گبری در جنوب شرقی شهر ری در شهرک علائین و محلی به همین نام واقع شده‌است و از جمله بناهای قدیمی است که قدمت آن به ۲۰۰۰ سال پیش می‌رسد. این قلعه که مساحتی در حدود ۳۰۰۰ متر مربع دارد در دورهٔ ساسانیان ساخته شده‌است. برج و باروهای این قلعه در طی قرن‌ها به دلیل فرسایش تخریب شده و امروز تنها دیوارهای طولانی و مرتفع از خشت و گل بر جا مانده‌است. پیش از انقلاب، از این قلعه به عنوان کارخانه باروت سازی استفاده می‌شد و پس از مرگ صاحب آن، این قلعه در اختیار آستان عبدالعظیم قرار گرفت.

«پیشوا» نام شهری در جنوب استان تهران است که با پایتخت ۴۵ کیلومتر و با شهر ورامین حدود ۱۰ کیلومتر فاصله دارد. پیشوا به عنوان شهری قدیمی که در مسیر کهن جاده ابریشم نیز قرار داشته است و زادگاه نخستین پادشاه ایران یعنی کیومرث نیز بوده است، دارای تعدادی از آثار تاریخی ارزشمند است که یکی از مهم‌ترین آن‌ها «قلعه ایرج» یا «قلعه گبری» نام دارد.

در ابتدا تاریخچه مختصری از عثمانیان بیان شده است. عثمانیان شاخه‌ای از ترکان (طایفهٔ قایی) بودند که در اواخر امپراتوری سلجوقیان از ترکستان به آسیای صغیر (آسیای کوچک) کوچیدند.در آن زمان، سلجوقیان روم که قسمتی از سلسله دولت‌های سلجوقی بودند.در این سرزمین فرمان می‌راندند.ترکان عثمانی اندک‌اندک در نواحی غرب آناتولی به یک قدرت منطقه‌ای و متحد سلاجقه تبدیل شدند.

عمارت کلاه فرنگی عشرت آباد (یا کاخ عشرت‌آباد پیشین) ساختمانی از دوره قاجار است که در خاور تهران، در میدان عشرت‌آباد (میدان سپاه)، پادگان عشرت‌آباد (پادگان ولیعصر) جای گرفته‌است. این اثر در تاریخ ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ با شمارهٔ ثبت ۶۴۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.